کوهستان، با تمام زیباییهایش، محیطی غیرقابل پیشبینی برای کوهنوردان است. یکی از تهدیدهای طبیعی در ارتفاعات، پدیده رعد و برق است. برخلاف زندگی شهری، در کوهستان شما در معرض مستقیم این پدیده طبیعی قرار دارید. صاعقه در کوهستان میتواند در کسری از ثانیه به یک کوهنورد یا گروه آسیب رساند. در این مقاله، به بررسی دقیق علل، آسیبها و مهمتر از همه، روش پیشگیری از صاعقه زدگی در کوهستان میپردازیم.
علت برخورد صاعقه به انسان در کوهستان
در کوهستان، انسانها اغلب در مرتفع ترین نقاط قرار دارند. هنگامی که شما در قله، کوه یا حتی روی یک صخره بلند قرار دارید، احتمال صاعقه زدگی بیشتر میشود.
استفاده از تجهیزات فلزی مانند چوبدستی های آلومینیومی، کولهپشتیهایی با قاب فلزی، یا حتی وسایل الکترونیکی (مانند دوربینهای دیجیتال و گوشیها) میتواند به عنوان یک “جاذب” عمل کرده و خطر را بیشتر کند. در کوهستان، هیچ نقطهای کاملاً بی خطر نیست مگر اینکه به درستی مدیریت شود.
اگر رعد و برق به انسان بخورد چه میشود؟
برخورد صاعقه در کوهستان یک فاجعه فیزیکی و الکتریکی است. جریان الکتریکی صاعقه میتواند بین ۳۰ هزار تا ۲۰۰ هزار آمپر باشد. آسیبهای صاعقه در کوهستان میتواند بسیار متنوع و پیچیده باشد:
ایست قلبی و تنفسی: جریان الکتریکی میتواند سیستم قلب را مختل کرده و باعث ایست قلبی شود. همچنین، عضلات دیافراگم که مسئول تنفس هستند، ممکن است قفل شوند و تنفس متوقف گردد. این وضعیت در کوهستان بسیار خطرناکتر است، زیرا دسترسی سریع به تجهیزات احیا دشوار است.
شوک الکتریکی و سوختگی: گرمای شدید ناشی از عبور جریان میتواند بافتهای بدن را بسوزاند. سوختگیهای صاعقه اغلب به صورت “خطوطی” یا “شاخهای” روی پوست ظاهر میشوند. اگرچه ظاهر ترسناکی دارند، اما معمولاً سطحی هستند و لزوماً نشاندهنده شدت آسیب داخلی نیستند.
آسیبهای عصبی: مغز و نخاع به شدت تحت تأثیر قرار میگیرند. این میتواند منجر به از دست دادن هوشیاری، تشنج یا آسیبهای عصبی طولانیمدت شود. نکته مهم این است که حتی اگر فردی بعد از حادثه کاملاً هوشیار به نظر برسد، ممکن است آسیبهای پنهانی در سیستم عصبی داشته باشد که ماهها یا سالها بعد خود را نشان میدهد.
آسیبهای شنوایی و بینایی: موج صوتی صاعقه میتواند باعث پارگی پرده گوش شود. همچنین، آسیب به چشمها (مانند آب مروارید ناگهانی) شایع است.
بهترین راه در امان بودن از برخورد صاعقه با انسان در کوهستان
برای جلوگیری از صاعقه زدگی قبل از صعود به ارتفاعات چند نکته را رعایت کنید:
برنامهریزی دقیق: همیشه پیشبینی آبوهوای کوهستان را چک کنید. اگر احتمال رعد و برق وجود دارد، صعود را لغو کنید یا به پایینترین نقطه ممکن بازگردید. پیشبینیهای هواشناسی عمومی همیشه برای قلهها دقیق نیستند، بنابراین کوهنوردان باید از منابع تخصصی و اپلیکیشنهای معتبر که دادههای ارتفاعی را هم در نظر میگیرند، استفاده کنند.
شناسایی نقاط خطر: از قلهها و درختان بلند (در مناطق جنگلی) دوری کنید. اگر در منطقهای بدون درخت هستید، از صخرههای بلند و تکی دوری کنید.
دوری از آب: رودخانهها، دریاچهها و حتی گودالهای آب در کوهستان میتوانند مسیر صاعقه باشند. از کنار آب دوری کنید.
پناهگیری صحیح: این حالت شامل ایستادن روی نوک پاها، جمع کردن پاها به هم، پایین آوردن سر و پوشاندن گوشها با دستهاست. هدف این است که سطح تماس با زمین را به حداقل برسانید. هیچگاه روی زمین دراز نکشید.
در زمان رعد و برق چه کارهایی نباید انجام دهیم؟
در کوهستان، برخی رفتارها میتواند مرگبار باشد:
ایستادن زیر درختان: درختان بلندترین نقاط هستند و صاعقه به آنها برخورد میکند. جریان میتواند از تنه درخت به شاخهها و سپس به فرد منتقل شود.
استفاده از چوبدستهای کوهنوردی: چوبدستهای فلزی یا بلند میتوانند به عنوان یک “جاذب” عمل کنند. آنها را زمین بگذارید و از آنها دور شوید.
ایستادن در گروههای فشرده: اگر در فضای باز هستید، از همتیمیهای خود فاصله بگیرید (حداقل ۱۵ تا ۳۰ متر). این کار باعث میشود اگر صاعقه به یکی برخورد کرد، جریان از طریق زمین به بقیه منتقل نشود.
بیشتر بخوانید: آسیب های شایع در کوهنوردی
روش های پیشگیری از برخورد صاعقه به انسان در کوهستان
پیشگیری در کوهستان نیازمند هوشیاری و آمادگی است:
آموزش گروهی: تمام اعضای گروه باید با اصول ایمنی در برابر رعد و برق آشنا باشند.
تجهیزات مناسب: داشتن رادیوهای کوچک باتریخور برای دریافت هشدارهای جوی میتواند کمککننده باشد.
لباس مناسب: لباسهایی که رطوبت را دفع کنند و از خیس ماندن بیش از حد جلوگیری کنند، میتوانند به کاهش رسانایی بدن کمک کنند.
قانون ۳۰-۳۰: اگر فاصله بین دیدن رعد و شنیدن صدا کمتر از ۳۰ ثانیه است، خطر وجود دارد و باید فوراً پناه بگیرید. اگر ۳۰ دقیقه از آخرین صدای رعد گذشته است، میتوانید به فعالیت ادامه دهید.
بیشتر بخوانید: تنگی نفس در کوهنوردی
اقدامات اولیه در برخورد با مصدوم صاعقه زده در کوهستان
در کوهستان، زمان طلاست. اقدامات اولیه باید سریع انجام شود:
بررسی وضعیت: وضعیت هوشیاری مصدوم را بررسی کنید. اگر نفس نمیکشد یا نبض ندارد، فوراً عملیات احیای قلبی ریوی را شروع کنید.
مدیریت سوختگیها: از مالیدن هرگونه پماد یا یخ روی زخم خودداری کنید. زخمها را با آب تمیز و استریل شستشو دهید و با پارچه تمیز بپوشانید.
انتقال مصدوم: اگر مصدوم هوشیار است، او را در حالت درازکش قرار دهید و اگر شک به آسیب ستون فقرات وجود دارد، او را جابهجا نکنید.
تماس با اورژانس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید و موقعیت دقیق را گزارش دهید. در کوهستان، زمان انتقال مصدوم به بیمارستان بسیار طولانی است، بنابراین اقدامات اولیه مهم هستند.
حفظ گرمای بدن: مصدوم را گرم نگه دارید، زیرا شوک الکتریکی میتواند تنظیم دمای بدن را مختل کند.
صاعقهزدگی در کوهستان بسیار خطرناک اما قابل مدیریت است. با رعایت اصول ایمنی، پرهیز از رفتارهای پرخطر و داشتن دانش کافی برای اقدامات اولیه، میتوانیم خطر جانی را به حداقل برسانیم.